DOLARIN GERÇEK DEĞERİ NEDİR?

TL’nin bugünkü gibi hızlı bir şekilde değer kaybettiği 1 Aralık 2015’de “dolar-TL ne olur?” konulu bir yazı yazmıştım.

https://www.linkedin.com/pulse/usdtl-ne-olur-doruk-ozcan-cma-cpa-cia-cfsa/

O yazı da Benjamin Graham’ın “Fiyat ödediğin, değer elde ettiğindir” sözüne atıfta bulunmuştum.

Bugün dövizin fiyatı değiştiği için aynı yazıyı farklı bir şekilde yazmak istedim.

Dün sabah 5,12 TL ödediğinizde 1 USD alabiliyordunuz. Bu doların dünkü fiyatıydı.

Bu sabah ise 5,27 TL ödediğinizde 1 USD alabiliyorsunuz. Bu da doların bugünkü fiyatı.

Değer fiyat kadar hızlı ve anlık değişmiyor.

O halde 1 doların gerçek değeri nedir ve değer neden fiyat kadar önemli?

Çünkü, herkes bir malı gerçek değerinden ucuza almak ve gerçek değerinin üzerinde bir fiyata satmak istiyor.

Dolar konusunda da farklı bir durum söz konusu değil aslında. Yatırımcılar doların değerini bugünkü fiyattan yüksek görürlerse doların fiyatı yükselir, dövizin değerini bugünkü fiyattan düşük görürlerse doların fiyat düşer.

7 Ağustos 2018 itibariyle doların değeri, gerçek değerinden yüksek mi? Yoksa düşük mü?

Doların değerinin hesaplanmasında farklı metot ve ölçüm araçları kullanılıyor.

Doların değerini ölçmede ülkemizde en çok referans alınan yaklaşım reel efektif döviz kuru endeksi. Reel efektif döviz kuru hesaplamasında 2003 baz yıl kabul ediliyor. Ve ABD ile Türkiye arasındaki enflasyon farkları 2003 yılındaki dolar/TL değerinin üzerine eklenerek dolar/TL’nin bugünkü değerine ulaşılıyor. Ulaşılan değer ile bugünkü dolar/TL fiyatı ile kıyaslanarak dolar/TL’nin bugünkü fiyatı ile değeri arasında bir kıyaslama yapılıyor.

Reel efektif döviz kuru endeksine göre; Türk Lirası dolara karşı %20’nin üzerinde değersiz durumda. Dolayısıyla reel efektif döviz kuru endeksine bakarak; TL’nin değer kazanması, yani dolar/TL’nin düşmesi gerekiyor.

Enflasyon farklarıyla kur tahmini yaptığınızda önemli konulardan biri de hesaplamayı hangi yılı baz alarak yaptığınız. Çünkü; hangi yılı baz aldığınıza göre; bulacağınız değer değişiyor.

Teorik olarak baz dönem; cari açığın sıfıra en yakın olduğu yıl.

Aynı hesaplamayı baz yılları değiştirerek yeniden hesapladığımda, cari açığının en düşük seviyede olduğu dönem/yıl teorik olarak kurun doğru olduğunu gösterdiği için 2003 yılını doğru bir baz yıl olarak görmüyorum. Ama baz yıl değiştirilse dahi dolar/TL her durumda 2018 yılı sonunda 5 TL’nin altında çıkıyor.

Reel efektif kuru hesaplaması doların değerini ölçmede ne kadar doğru sonuç veren bir yöntem?

Öncelikle para hareketleri enflasyona göre değil, faiz farklarına göre oluşur.

Yatırımcılar başka bir ülkenin para birimine o ülkenin enflasyonu yüksek olduğu için değil, o ülkedeki faiz oranlarının göreceli olarak yüksek olduğu için yatırım yaparlar.

Bunun sonucunda da yüksek faiz nedeniyle kur bulunması gereken yerde olmadığı için enflasyon da olması gerekenden düşük çıkar. Aynı politikanın uzun süre devam ettirilmesi sonucunda da yıllar içinde düşük kalan enflasyon nedeniyle kur olması gereken değerin altına bir seviyede oluşur.

Eğer ileri vadeli kur değerlerini enflasyonla belirlemek doğru olsaydı; forward kurları da iki para biriminin enflasyon farkları ile belirlenirdi. Ne yazık ki forward kurları faiz farkları ile tespit ediliyor.

Ülkemizde uzun yıllar devam eden yüksek faiz – düşük kuru sarmalı sonucunda Türk Lirası dolara karşı genellikle değerli kaldı. Dolayısıyla değerli Türk Lirası nedeniyle olması gerekenden düşük seviyede gerçekleşen enflasyon verilerini temel alarak hesaplanan reel efektif döviz kurunu doğru kabul etmek bizi ne kadar doğru bir hesaplamaya götürür? Bu konuda emin değilim.

Dolar/TL değerinin hesaplamasını enflasyon farkları yerine TL ve USD faiz farklarını esas alarak yaptığımızda; doların değeri reel efektif kuru ile belirlenen değerden farklı oldukça farklı çıkıyor (Bu hesaplamaya interest rate parity yöntemi deniyor).

Sonuç olarak; hangi metodu baz aldığınıza ve hangi yöntemi kullandığınıza göre dolar/TL'de farklı değerlere ulaşabiliyorsunuz.

Hangi metodu ve baz yılı esas alarak dolar/TL’nin değerini tahmin edilebileceği kararı ise yatırımcılara ait.

7 Ağustos 2018

Etiketler: doların değeri, faiz farklarıyla döviz fiyatı, reel efektif döviz kuru, baz yıl,

Yorumlar